Edukira joan

Publizitatea

Hemeroteka

VI. inkesta soziolinguistikoa. Ipar Euskal Herria

Iparraldean elebidun kopuruari eutsi diote, baina pisua galdu dute biztanle goraldiarekin

Lehen aldiz ez da elebidunen kopurua jaitsi, baina, erdaldun gehiago dagoenez, ehunekoa apalagoa da: bostetik bat da elebiduna. Erabilera ere jaitsi da: %8 aritu ohi dira euskaraz

2017-07-06 / Garikoitz Goikoetxea

Isuria eten da: euskaldunen kopuruak jaisteari utzi dio Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Lehen aldiz gertatu da hori inkesta soziolinguistikoa egiten hasi zirenetik. Baina kopuruari eustea eskas geratu da hiru herrialdeetan biztanleria izaten ari den hazkundearekin. Hara: elebidunak 51.000 pasatxo dira hiru herrialdeetan, orain bost urteko kopuru bera, baina, portzentajean, puntu bat gutxiago dira euskaldunak (%20,5). Zer gertatu da? Elebidun kopurua bere horretan egon den aldi berean 9.000 hiztun gehiago sartu dira erdal elebakarren zakura. Gazteen artean gorantz ari da euskara, baina presio demografiko horrekin, ez da aski. Erabilera ohikoa ere apaltzen ari da Iparraldean. Jarreretan, jaisten ari da aldekotasuna, nahiz eta kontrakotasuna minoritarioa den orain ere.

Gainerako herrialdeetako zenbakiak lehenago aurkeztuak dituzte, eta, atzo, Euskal Herrikoekin batera eman zituzten Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako emaitzak. Ez datu guzti-guztiak ere, oraindik aztertzen ari direlako inkesta soziolinguistikoak agertutako egoera. Datu nagusietan sumatzen da joera zein den.

Biztanleriaren gorabeherek zuzeneko ondorioa dute Ipar Euskal Herriko datuetan. Hala aitortu du EEP Euskararen Erakunde Publikoko presidenteak, Mathieu Bergek. Zenbaki batek erakusten du nolakoa den pisu demografikoa: hiru herrialdeetako biztanleen %43 ez dira Euskal Herrian jaioak. Ipar Euskal Herriko erdal elebakarren %57 dira kanpoan sortuak.

EZAGUTZA ETA GAITASUNA

51.000 elebidunen langan

Euskal hiztunak galtzeari utzi dio Ipar Euskal Herriak. Goiburu hori dakarte ezagutzari buruzko datuek. Begirada 1996ko inkestan jarrita ?hiru herrialde horietako zenbakiak alderatzeko, urte hori da erreferentzia?, aldiro-aldiro gutxitu da elebidunen kopurua: hogei urteotan, 5.000 euskaldun galdu ditu Ipar Euskal Herriak; 1996an baino %9 gutxiago dira euskaraz aritzeko gai: 51.000 herritar pasatxo. Azken inkestaren berritasuna da beheranzko bidea eten dela: aurreko inkestaren parekoa da elebidun kopurua ?datuetan ehun gehiago ageri dira?.

Proportzioan begiratuta, baina, oraindik jaitsi egin da elebidunen pisua; bost hiztunetik bat da euskalduna (%20,5), eta duela hogei urte, lautik bat zen (%26,4). Alde handiak daude leku batetik bestera, baina guztietan ageri da jaitsiera. Baiona-Angelu-Miarritze hirigunean, %8k dakite euskaraz ?1996an baino puntu bat gutxiago?; handik kanpoko Lapurdiko herrietan, lautik bat da gai euskaraz jarduteko ?duela hogei urte, hirutik bat?; eta Nafarroa Beherean eta Zuberoan erdiek dakite euskaraz ?1996an, hirutik bik?. Elebidun hartzaileei dagokienez ?euskara ulertu egiten dutenak?, 3.000 herritar gehiagok dute gaitasun hori, baina, proportzioan, 1996ko ehuneko berbera da: %9,3.

Adinaren arabera, bai, badaude mugimenduak. Beste herrialdeetako eran, gazteetatik badator goraldi bat ezagutzan. Hara: 1996an, 16-24 urte bitarteko gazteen artean, hamarretik bakarrak zekien euskaraz, eta orain, bostetik batek. Gorakada handiagoa da BAM eremuan (%1etik %9ra) eta Lapurdiko beste tokietan (%14tik %25era); Nafarroa Beherean eta Zuberoan ehunekoari eutsi diote (%34). Euskaraz ulertu behintzat egiten dutenak ere areagotzen ari dira gazteetan, eta erdaldun elebakarrak gutxiago dira. Gehiengo nagusia, halere: 24 urtetik behera, hirutik bik ez dute euskara ulertu ere egiten; 25-34 urterekin, lautik hiruk.

Adin taldeei erreparatuta, joera hau dago oraindik: adinekoen artean dute euskaldunek pisu handiena. Elebidunak %20 dira hiru herrialdeetan, baina, 65 urtetik gorakoetan, %28. Bestela esanda, Iparraldeko hiru euskaldunetik batek 65 urte baino gehiago ditu.

Gainerako herrialdeetan nabari den joera bat: euskaraz egiteko erraztasuna jaisten ari da. Duela hogei urte oreka zegoen: elebidunen heren bat euskaraz aritzen zen aiseago; beste bat, erdaraz; eta beste bat, bietara berdin. Orain, bostetik bat aritzen da errazago euskaraz, eta bostetik bi erdaraz.

TRANSMISIOA

Etxean euskara gehiago

Euskararen etxeko transmisioarekin kezka izan da urteetan. Bideratzen ari da, inkestak dioenez. Diferentzia bistakoak daude, adibidez, 16-34 urtekoek eta 3-15 urtekoek izandako transmisioan. Guraso euskaldunak izanik, 16-34 urteko artekoen hirutik bati ez zieten euskara transmititu; 3-15 urte dituztenen artean erdira jaitsi da portzentaje hori. Gurasoetako bat denean euskalduna, handiagoa da aldea: 16-34 urtekoei begiratuta, lautik hiruk ez zuten etxean euskara jaso; 3-15 urtekoetan, berriz, erdiek baino gehiagok. Datuak ikusita, aurrerabidea sumatu du Bergek: «Baieztatua da euskararen transmisioaren sendotzea».

ERABILERA

Beherantz oraindik

Ezagutzaren eta gaitasun datuen bilakaera ikusirik, euskaldunen portzentajea beherantz doala, norabide berean ari da euskararen erabilera ere. Ipar Euskal Herriko biztanleen %8,1ek erabiltzen dute euskara erdara adina edo gehiago. Aldirik aldi ari da jaisten proportzio hori; 1996an %13,3 mintzo ziren euskaraz maiztasunez. Adin talde batzuetan galera are handiagoa da: 65 urtetik gorakoetan, lautik bat aritu ohi zen euskaraz duela hogei urte, eta orain, seitik bat ere ez; 50-64 urtetan, %20tik %8ra apaldu da erabilera trinko hori. Gazteetan dago, berriro ere, gorako zantzua, nahiz portzentaje oso apalak diren oraindik ere: 16-24 urte bitartekoen %4 mintzo dira euskaraz erdaraz adina edo gehiago; 1996an %1 ziren. Egia da, hala ere, erabilera datuak ez direla igo gazteen artean azken inkestatik hona, baizik eta zerbait jaitsi. Noizbehinkako erabilera igo egin da oro har begiratuta: %15ek diote tarteka euskaraz jarduten dutela. Batik bat 34 urtetik beherakoen artean agertzen da tartekako erabilera hori: seitik bat inguru dira.

Lurraldeka begiratzen bazaio erabilerari, BAM eremuan erabilera zinez apala da: %0,8 jarduten dira euskaraz erdaraz adina edo gehiago ?inkesta egiten dutenetik %2,1eko erabilera izan da handiena, 2011n?. Lapurdiko gainerako herrietan bistakoa da jaitsiera: %9koa da erabilera trinkoa ?%16 jardun ohi ziren euskaraz 1996an?. Eta Nafarroa Beherean eta Zuberoan, are nabarmenagoa: orain hogei urte, herritarren ia erdiak aritzen ziren euskaraz (%46), eta, orain, laurdenak pasa (%28). Erdara huts-hutsezko bizimodua indartzen ari da, beraz: BAM zonan, hamarretik bederatzik esan dute sekula ez direla euskaraz aritzen; Lapurdiko gainerako herrietan, lautik hiruk; eta Nafarroa Beherean eta Zuberoan, ia erdiek.

JARRERA

Aldekotasun lausoagoa

Euskararen ezagutzaren eta erabileraren ehunekoak beherantz. Euskara sustatzearen aldekotasuna ere jaisten ari da aldiz aldi. Ipar Euskal Herriko biztanleen %35ek diote erabilera bultzatzearen alde daudela, eta %17k, berriz, kontra. Aldekotasuna zazpi puntu jaitsi da 1996tik, eta aurkakotasuna, bost puntu handitu. Leku batetik bestera alde handia dago jarrerari dagokionez. Zera erakusten du horrek: euskararen ezagutzarekin lotua dagoela hura sustatzeari buruzko jarrera. Hara: aldekotasun orokorra %35ekoa da, baina, elebidunen artean, hirutik bi daude erabilera bultzatzearen alde, eta elebidun hartzaileen artean, erdiak baino gehiago.

Jarrera horren altzoan, beste bi datu. Batetik, herritarren erdiek uste dute administrazioan lanean hasten direnek euskaraz jakin behar dutela; bestetik, erdiek ezinbesteko jo dute umeek euskara ikastea. Euskarazko hezkuntzaren alde agertu dira bostetik hiru ?zazpi puntu igo da portzentajea bost urtean?: hiru horietatik bat murgiltze ereduaren alde dago, eta bi, hezkuntza elebidunaren alde.

Egoera ikusita, Bergek nahitaezko jo du «adostasun soziala eta politikoa», horren bitartez «hizkuntza politika aitzinarazteko».

Publizitatea